Broedgedrag van de Koekoek

Koekoek! Velen kennen deze vogelsoort alleen doordat de naam een bekende uitspraak is of natuurlijk van de traditionele “koekoeksklok”. Waar het diertje bij kenners om bekend staat is het opvallende broedgedrag. Anders dan bij de meeste vogels broeden veel koekoeksoorten op een heel andere, opvallende manier. In dit artikel aandacht voor het opvallende broedgedrag van deze vogelsoort.

Grote verschillen in broedgedrag

De wereldwijde Koekoek familie (Cuculidae) bestaat uit 136 soorten. De verschillen in broedgedrag tussen deze soorten zijn soms groot. Veel soorten zorgen zelf voor hun jongen, net als bij de meeste diersoorten. Bij andere soorten leggen meerdere vrouwtjes eieren in één nest, ook wel communaal broeden genoemd. Daarnaast zijn er zo’n vijftig soorten die de nesten van andere vogelsoorten parasiteren. Dit wil zeggen dat de eigen eieren in het nest van een andere vogelsoort worden gelegd. De jonge Koekoekkuikens worden door de gastouders grootgebracht. Leuk feitje: Vaak legt de vrouwelijke koekoek haar eieren in de nesten van de soort die haar als jong zelf hebben grootgebracht.

Opgroeien kuiken

De gewone Koekoek (Cuculus canorus) is de enige Europese vogelsoort die op grote schaal parasitisme toepast. Het lijkt een onwaarschijnlijke methode voor een dier om de eigen jongen te laten grootbrengen door een compleet andere vogelsoort. De Koekoek zoekt meestal kleinere zangvogels als gastouders. Dit heeft zo zijn voordelen voor de koekoeksjongen wanneer ze uit het ei komen. De kuikens zijn namelijk te groot voor de kleine gastouders om ze het nest uit te werken. Gelukkig zijn de gastouders prima in staat de extra jongen te voorzien in hun voedselwensen. De door koekoeken meest gekozen nesten zijn die van Rietzangers (broedt in riet), Roodstaarten (broedt in bomen) en Tapuiten (broedt in holen).

Voortplaning

Het vrouwtje van de Koekoek houdt tijdens de nestbouw potentiële kandidaten waar de jongen ondergebracht worden al nauwkeurig in de gaten. Ze onderzoekt het nest als de gastouders in spe er niet zijn. Als ze tevreden is (het nest is groot genoeg en de gastouders zijn actief) legt ze haar ei in het nest. Het ei wordt gelegd op een uitgekiend moment: wanneer de gastouders zelf minstens 1 ei in het nest hebben, maar vóórdat het broeden is begonnen.
Het koekoekvrouwtje gaat slim te werk: ze gaat op het nest zitten wanneer de gastouders even weg zijn. Soms verwijdert ze de reeds aanwezige eieren uit het nest door deze op te eten of gewoon uit het nest te gooien. Haar lichaam is aangepast om snel een ei kunnen leggen. Het leggen van een ei duurt slechts vijf tot vijftien seconden. Ook zijn haar eieren kleiner dan je zou verwachten bij een vogel van deze grootte. Nadat ze het ei heeft gelegd vliegt ze naar haar uitkijkpost, vaak met een ei van de gastouders in haar snavel geklemd. Binnen een tijdspanne van een halve minuut heeft ze het nest van de gastouders geparasiteerd. Als de gastouders terugkeren naar het nest breekt een spannend moment aan: zullen de nietsvermoedende gastouders het ei accepteren?

Kieskeurige keuze voor gastouders

De gekozen gastouders zijn altijd van dezelfde soort bij een specifieke Koekoek. Haar eieren hebben een aangepaste kleur en tekening die bij een bepaalde gastouder familie past, een zogenaamde morf. Er zijn in totaal zo’n achttien verschillende morfen (kleur- en tekening variaties). Uit onderzoek is gebleken dat de eieren van veelvuldig geparasiteerde gastouders van kleur en tekening veranderen. Hierdoor kunnen zij de meer afwijkende Koekoekseieren wel als indringer herkennen en het ei verwijderen of het nest verlaten. Als reactie hierop zal de Koekoek op haar beurt ook weer de kleur van de eieren veranderen, een regelrechte eieren-wedloop! Hoe dit gedrag tot stand komt en waardoor het veroorzaakt wordt is nog onduidelijk.

Wanneer de gastouders het ei accepteren, wordt het Koekoeksjong meestal als eerste jong van het nest geboren. Dit komt doordat moeder koekoek vaak al de eerdere eieren van de gastouders verwijderd heeft uit het nest. Maar niet alleen moeder koekoek gaat niet heel vriendelijk om met de eieren en jongen van de gastouders. Het jong kan er ook wat van! Hij zal na een dag of twee alle andere eieren en kuikens uit het nest verwijderen. Het kuiken beweegt zich daarvoor naar de bodem van het nest en legt een ei of jong van de gastouders op de rug. Vervolgens krabbelt het diertje naar boven, net zo lang tot de buit over de rand van het nest is gevallen. De gastouders nemen de zorg volledig over. Hierdoor kan mama Koekoek met een gerust hart op zoek naar een volgend slachtoffer voor de 8 tot 12 eieren die zij per broedseizoen legt!

En waar is vader koekoek dan? Die speelt geen enkele rol in de opvoeding van de jongen! (al is wel eens waargenomen dat een roepend koekoeksjong voedsel kreeg aangeboden van een mannelijk exemplaar).

Gerelateerde artikelen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *